Akustyka w biurze - część 3

Wstęp

W tym opracowaniu opisujemy pokrótce normy, które mają zastosowanie w akustyce przestrzeni biurowych.

Normy dotyczące akustyki badają wiele parametrów mających wpływ na odczucie "głośności". Niektóre normy dotyczą jedynie badań poszczególnych elementów akustycznych, a inne normują kwestie związane z całą przestrzenią biurową.

Postaraliśmy się zwięźle opisać poszczególne normy, podając o ile to możliwe dla każdej normy zakresy referencyjne.

ISO 22955

Komfort akustyczny w biurach otwartych

ISO 22955 jest jedną z najważniejszych współczesnych norm dotyczących projektowania akustyki biur typu open space. Jest międzynarodową normą dotyczącą projektowania akustycznego biur typu open space. Jej celem jest stworzenie środowiska pracy sprzyjającego koncentracji, skutecznej komunikacji oraz ograniczeniu rozpraszania pracowników przez dźwięki dochodzące z otoczenia.

Opisuje zasady planowania przestrzeni pracy, rozmieszczania stanowisk oraz doboru rozwiązań poprawiających komfort akustyczny.

Norma zwraca szczególną uwagę na:

• zrozumiałość mowy,
• prywatność rozmów,
• ograniczenie rozprzestrzeniania się dźwięku,
• podział przestrzeni na strefy funkcjonalne.
  

Jest obecnie jednym z podstawowych dokumentów wykorzystywanych podczas projektowania nowoczesnych biur.

Norma opisuje metody oceny jakości akustycznej przestrzeni biurowych oraz przedstawia zalecenia dotyczące najważniejszych parametrów wpływających na komfort użytkowników. Obejmują one między innymi czas pogłosu, poziom tła akustycznego, zrozumiałość mowy, odległość rozpraszania rozmów (Distraction Distance) oraz skuteczność tłumienia mowy pomiędzy stanowiskami pracy.

W odróżnieniu od norm dotyczących pojedynczych materiałów lub produktów, ISO 22955 ocenia akustykę całego środowiska pracy. Uwzględnia zarówno właściwości zastosowanych materiałów, jak i układ pomieszczeń, rozmieszczenie stanowisk pracy oraz organizację przestrzeni biurowej.

Norma ISO 22955 jest obszernym dokumentem obejmującym projektowanie akustyki biur typu open space i zawiera szczegółowe wytyczne oraz wartości docelowe dla wielu parametrów akustycznych. Ze względu na szeroki zakres zagadnienia jej pełne omówienie wykracza poza ramy niniejszego opracowania. Osoby projektujące lub modernizujące przestrzenie biurowe powinny korzystać z pełnej treści normy oraz dokumentacji projektowej przygotowanej przez specjalistów od projektów akustycznych.

Parametry badanie w tej normie to:

• STI (Speech Transmission Index) - wskaźnik zrozumiałości mowy (0–1), im niższy tym trudniej zrozumieć rozmowę,
• rD (Distraction Distance) - odległość, do której rozmowa może rozpraszać pracowników,
• rP (Privacy Distance) - odległość, od której rozmowa staje się praktycznie niezrozumiała,
• Lp,A,S,4m - poziom dźwięku mowy w odległości 4 m od mówiącego, określa jak szybko zanika poziom mowy w biurze,
• LAeq - równoważny poziom hałasu tła w pomieszczeniu,
• RT (Reverberation Time) - czas pogłosu, określający ilość odbić dźwięku w pomieszczeniu.

Jak widać z samej ilości i złożoności parametrów, kwestie akustyki w biurach są bardzo skomplikowane i wymagają kompleksowego podejścia.

ISO 3382

Pomiar parametrów akustycznych pomieszczeń - RT60

Norma ISO 3382 opisuje metody pomiaru parametrów akustycznych gotowych pomieszczeń, w tym przede wszystkim czasu pogłosu (RT60).

Jest szeroko stosowana podczas odbiorów budynków oraz oceny jakości akustycznej sal konferencyjnych, audytoriów, biur i innych przestrzeni użytkowych.

Dzięki tej normie możliwe jest obiektywne porównywanie warunków akustycznych różnych pomieszczeń.

Norma ISO 3382 opisuje sposób pomiaru czasu pogłosu, ale nie narzuca jednej wartości dla wszystkich pomieszczeń:

• RT <0,4 s - bardzo krótki pogłos – odpowiedni dla niewielkich pomieszczeń do rozmów lub nagrań,
• RT 0,4–0,8 s - zakres typowy dla dobrze zaprojektowanych biur i sal konferencyjnych (zależnie od kubatury i funkcji),
• RT 0,8–1,2 s - pogłos wyraźnie odczuwalny, może pogarszać komfort rozmów,
• RT >1,2 s - zbyt długi pogłos dla większości przestrzeni biurowych.

EN ISO 11654 / 354

Pomiar współczynnika pochłaniania dźwięku oraz klasyfikacja materiałów dźwiękochłonnych - αw, NRC

Norma EN ISO 354 określa laboratoryjną metodę wyznaczania współczynnika pochłaniania dźwięku materiałów i elementów wyposażenia wnętrz. Badania prowadzone są w specjalnej komorze pogłosowej, co pozwala określić, jaka część energii akustycznej jest pochłaniana przez badany materiał.

Na podstawie wyników uzyskanych zgodnie z tą normą producenci mogą wyznaczyć współczynnik pochłaniania dźwięku wykorzystywany w dalszej klasyfikacji materiałów.

Norma EN ISO 11654 wykorzystuje wyniki badań wykonanych zgodnie z EN ISO 354 i przypisuje materiałom klasy pochłaniania dźwięku od A do E.

Klasa A oznacza najwyższą skuteczność pochłaniania dźwięku, natomiast kolejne klasy odpowiadają coraz niższym właściwościom akustycznym.

To właśnie według normy EN ISO 11654 określany jest powszechnie stosowany współczynnik αw.

Poniżej przedstawiamy klasyfikację wg współczynnika αw:

• αw 0,90–1,00 - klasa A - bardzo wysoka skuteczność pochłaniania, zalecana do wymagających przestrzeni biurowych,
• αw 0,80–0,85 - klasa B - wysoka skuteczność, odpowiednia dla większości zastosowań biurowych,
• αw 0,60–0,75 - klasa C - średnia skuteczność, często wymaga większej powierzchni materiału,
• αw 0,30–0,55 - klasa D - ograniczone właściwości akustyczne,
• αw <0,30 - klasa E lub niżej - niewielki wpływ na poprawę akustyki pomieszczenia.

Podobnym parametrem jest NRC (Noise Reduction Coefficient). Jest to współczynnik określający zdolność materiału do pochłaniania dźwięku. Przyjmuje wartości od 0 do 1, gdzie wyższa wartość oznacza większą skuteczność pochłaniania energii akustycznej. Parametr NRC wyznaczany jest jako średnia wartość pochłaniania dla wybranych częstotliwości i stosowany jest przede wszystkim w Ameryce Północnej. W Europie znacznie częściej wykorzystuje się współczynnik αw.

Choć oba parametry opisują właściwości pochłaniające materiałów, nie są one obliczane w identyczny sposób i nie powinny być bezpośrednio porównywane.

• NRC 0,90–1,00 - bardzo wysoka skuteczność pochłaniania,
• NRC 0,70–0,85 - wysoka skuteczność,
• NRC 0,50–0,65 - średnia skuteczność,
• NRC 0,30–0,45 - ograniczone właściwości akustyczne,
• NRC <0,30 - niewielki wpływ na pochłanianie dźwięku.

ISO 23351-1

Ocena budek akustycznych - Ds,a / SLR

Norma ISO 23351-1 określa metodę badania budek akustycznych przeznaczonych do pracy i prowadzenia rozmów.

Pozwala określić stopień ograniczenia rozchodzenia się mowy poza budkę oraz ujednolica sposób prezentowania wyników przez producentów. Dzięki temu użytkownicy mogą łatwiej porównywać rozwiązania różnych producentów.

Norma określa laboratoryjną metodę pomiaru zdolności budek akustycznych do ograniczania rozchodzenia się mowy poza ich wnętrze. Badanie polega na porównaniu poziomu dźwięku emitowanego przez źródło umieszczone w pomieszczeniu z poziomem dźwięku emitowanego z wnętrza badanej budki. Wynikiem jest parametr Ds,a (Speech Level Reduction) wyrażony w decybelach (dB), który określa stopień redukcji poziomu mowy.

Im wyższa wartość Ds,a, tym mniej dźwięku wydostaje się na zewnątrz budki, a rozmowy prowadzone wewnątrz są mniej słyszalne dla osób przebywających w otoczeniu.

Praktyczna interpretacja wyników:

• Ds,a ≥30 dB - klasa A - bardzo wysoka redukcja poziomu mowy. 
  Budka zapewnia bardzo dobrą prywatność rozmów i jest odpowiednia do poufnych rozmów telefonicznych, spotkań online oraz pracy wymagającej skupienia.
• Ds,a 25–29,9 dB - klasa B - wysoka skuteczność ograniczania rozchodzenia się mowy. 
  Rozwiązanie odpowiednie dla większości biur i sal typu open space.
• Ds,a 20–24,9 dB - klasa C - średnia skuteczność. 
  Rozmowy są wyraźnie mniej słyszalne, jednak przy dużym natężeniu hałasu lub niewielkich odległościach poziom prywatności może być niewystarczający.
• Ds,a 15–19,9 dB - klasa D - podstawowa redukcja poziomu mowy. Budka poprawia komfort prowadzenia rozmów, ale nie zapewnia wysokiej prywatności akustycznej.
• Ds,a <15 dB - bez klasy - niewielka redukcja poziomu mowy. 
  Takie rozwiązanie trudno uznać za budkę zapewniającą skuteczną ochronę prywatności rozmów.

ISO 11957

Czasami dla budek akustycznych można spotkać badania wg normy ISO 11957. Norma ta powstała głównie z myślą o kabinach przemysłowych chroniących przed hałasem.

W przypadku nowoczesnych budek biurowych (office pods) obecnie częściej stosuje się wspomnianą już ISO 23351-1. 

Dlatego obecnie producenci budek biurowych zwykle podają wyniki zgodnie z ISO 23351-1, a nie ISO 11957, ponieważ lepiej odzwierciedla ona rzeczywiste zastosowanie takich produktów.

ISO 11957 definiuje kilka parametrów, które można podawać w wynikach badań kabiny. Najważniejsze z nich to:

• Sound Pressure Insulation, Dp [dB] – izolacyjność od poziomu ciśnienia akustycznego, określa różnicę pomiędzy poziomem dźwięku na zewnątrz kabiny a poziomem wewnątrz dla każdej częstotliwości,
• Weighted Sound Pressure Insulation, Dp,w [dB] – ważona izolacyjność akustyczna, jest to pojedyncza liczba (wyznaczana z charakterystyki częstotliwościowej Dp, co ułatwia porównywanie różnych kabin.

W praktyce zakresy wartości można określić jak niżej, zaznaczając jednak, że są to wartości orientacyjne a nie ujęte na sztywno w normie:

• Dp,w > 30 dB - bardzo wysoka izolacyjność,
• Dp,w 25-30 dB - bardzo dobra izolacyjność,
• Dp,w 20-25 dB - dobra izolacyjność,
• Dp,w 15-20 dB - przeciętna izolacyjność,
• Dp,w <15 dB - niska izolacyjność.

EN ISO 717-1

Ocena izolacyjności akustycznej przegród - Rw

Norma EN ISO 717-1 określa sposób interpretacji wyników badań izolacyjności akustycznej ścian, drzwi oraz innych przegród budowlanych.

Na jej podstawie wyznaczane są między innymi wskaźniki Rw, które określają skuteczność ograniczania przenikania dźwięku pomiędzy pomieszczeniami.

Możemy dodać praktyczne przedziały dla wskaźnika Rw, jednakże nie można tych parametrów traktować jako referencyjne, jest to jedynie orientacyjne wskazanie co można a co nie uznać za dobrą izolacyjność. 

• Rw <30 dB - niska izolacyjność,
• Rw 30–40 dB - podstawowa izolacyjność,
• Rw 40–50 dB - dobra izolacyjność dla wielu zastosowań biurowych,
• Rw >50 dB - Bardzo dobra izolacyjność.

IEC 60268-16

Wskaźnik transmisji mowy - STI

Norma ta służy do obiektywnego określania i pomiaru zrozumiałości mowy. Wskaźnik STI jest stosowany między innymi do oceny sal konferencyjnych, audytoriów, sal wykładowych, budek akustycznych, systemów nagłośnienia, systemów DSO (Dźwiękowe Systemy Ostrzegawcze), pomieszczeń przeznaczonych do komunikacji głosowej. 

Coraz częściej wykorzystuje się jej również przy projektowaniu nowoczesnych biur.

Norma IEC 60268-16 definiuje następującą interpretację:

• STI 0,75–1,00 - doskonała zrozumiałość,
• STI 0,60–0,75 - dobra zrozumiałość,
• STI 0,45–0,60 - zadowalająca zrozumiałość,
• STI 0,30–0,45 - słaba zrozumiałość,
• STI <0,30 - niezrozumiała mowa.

EN ISO 10140

Badania laboratoryjne izolacyjności akustycznej

Norma EN ISO 10140 określa laboratoryjne metody pomiaru izolacyjności akustycznej elementów budowlanych, takich jak ściany, drzwi, okna, przegrody oraz inne systemy oddzielające pomieszczenia. Jej celem jest wyznaczenie, w jakim stopniu badany element ogranicza przenikanie dźwięku z jednej przestrzeni do drugiej.

Wyniki badań wykonanych zgodnie z normą EN ISO 10140 stanowią podstawę do określania parametrów izolacyjności akustycznej, takich jak Rw, wykorzystywanych do porównywania właściwości różnych rozwiązań.

EN ISO 10140 dotyczy laboratoryjnych badań izolacyjności akustycznej trwałych (stałych) elementów oddzielających pomieszczenia, takich jak ściany, drzwi, okna czy systemy ścian działowych. Norma nie jest przeznaczona do oceny właściwości dźwiękochłonnych paneli akustycznych ani większości mebli biurowych.

Kiedyś norma ta służyła do oceny akustycznej budek akustycznych. Jednak od 2020 podstawową normą jest ISO 23351-1, opracowana specjalnie do oceny ich skuteczności w ograniczaniu rozchodzenia się mowy.

Cytujemy tę normę ze względu na jej obecność w zakresie akustyki w biurach, jej zakres wykracza jednak poza ramy niniejszego opracowania.